Góc nhìn: Khi cần thì là lao động, khi không cần lại thành người cư trú bất hợp pháp – Đã đến lúc nhìn người nhập cư không giấy tờ như một thành viên của xã hội

Trong bối cảnh Hàn Quốc chuẩn bị công bố Lộ trình hỗ trợ tổng hợp nguồn nhân lực nước ngoài, một bài viết đăng trên Social Korea đã đưa ra góc nhìn đáng chú ý về nhóm người nhập cư không có giấy tờ hợp pháp (người cư trú không đăng ký).

Theo tác giả, dù họ đã và đang đóng góp cho nền kinh tế Hàn Quốc với tư cách người lao động, hàng xóm và thành viên cộng đồng, nhưng trong các chính sách hiện nay, họ vẫn chủ yếu được nhìn nhận như những "con số cần quản lý" thay vì những con người có cuộc sống, quyền lợi và sự gắn bó với xã hội.

Bài viết dưới đây là quan điểm của Giáo sư Seo Sun Young, Khoa Xã hội học, Đại học Quốc gia Chungbuk.

Khoảng 350.000 người nhập cư đang cư trú không giấy tờ tại Hàn Quốc

Theo số liệu của Bộ Tư pháp Hàn Quốc tính đến cuối tháng 5/2026, cả nước có 347.006 người nhập cư không có tư cách cư trú hợp pháp.

Trong tổng số hơn 2,87 triệu người nước ngoài đang sinh sống tại Hàn Quốc, nhóm này chiếm khoảng 12,1%, tương đương 1 trong 8 người nhập cư.

Tác giả cho rằng đây mới chỉ là con số thống kê chính thức. Nếu tính cả những trường hợp chưa được ghi nhận, số người cư trú không giấy tờ trên thực tế có thể còn cao hơn nhiều.

Theo Bộ Tư pháp, quy mô nhóm này hiện tương đương dân số của thành phố Sejong, cho thấy đây không còn là vấn đề nhỏ lẻ mà phản ánh những bất cập trong thị trường lao động và chính sách nhập cư của Hàn Quốc.

Họ làm những công việc mà người Hàn ít lựa chọn

Bài viết nhận định thị trường lao động Hàn Quốc hiện phụ thuộc đáng kể vào lao động nhập cư.

Những công việc nặng nhọc hoặc có điều kiện làm việc kém như:

• Gia công trong ngành sản xuất.
• Nông nghiệp.
• Xây dựng.
• Chăm sóc người già và người cần hỗ trợ.

đều đang thiếu lao động người Hàn.

Ngay cả trong nhóm lao động nhập cư, những công việc nguy hiểm, thu nhập thấp và thiếu ổn định nhất lại chủ yếu do người cư trú không giấy tờ đảm nhận.

Theo tác giả, điều này xuất phát từ việc một số doanh nghiệp muốn giảm chi phí, đồng thời né tránh các trách nhiệm pháp lý nên ưu tiên sử dụng nguồn lao động dễ bị tổn thương.

Chương trình cấp phép việc làm cũng bị cho là góp phần làm gia tăng người cư trú không giấy tờ

Tác giả cho rằng Chương trình cấp phép việc làm (EPS) của Hàn Quốc cũng tồn tại những điểm bất cập.

Theo quy định hiện hành, lao động nước ngoài không thể tự do chuyển nơi làm việc.

Trong trường hợp:

• Bị nợ lương.
• Bị xúc phạm hoặc đối xử không công bằng.
• Muốn nghỉ việc.

người lao động vẫn cần đáp ứng các điều kiện rất chặt chẽ để chuyển sang doanh nghiệp khác.

Nếu rời nơi làm việc mà không được chấp thuận hoặc không tìm được công việc mới trong thời gian quy định, họ có thể rơi vào tình trạng cư trú không giấy tờ.

Ngoài ra, thời hạn cư trú tối đa 4 năm 10 tháng cũng khiến nhiều lao động lo ngại.

Không ít người sợ rằng nếu trở về nước đúng thời hạn sẽ khó có cơ hội quay lại Hàn Quốc làm việc. Vì vậy, họ quyết định ở lại sau khi hết hạn visa và trở thành người cư trú không giấy tờ.

Theo bài viết, hiện nay phần lớn người cư trú không giấy tờ tại Hàn Quốc là những lao động ban đầu nhập cảnh hợp pháp theo chương trình EPS.

Khi thiếu lao động thì được giữ lại, khi hết nhu cầu lại bị truy quét

Một trong những nội dung đáng chú ý của bài viết là nhận định về cách quản lý người nhập cư trong nhiều năm qua.

Tác giả cho rằng Chính phủ Hàn Quốc thường có xu hướng thay đổi chính sách theo nhu cầu của thị trường lao động.

Trong giai đoạn đại dịch COVID-19, khi việc nhập cảnh của lao động nước ngoài gặp nhiều khó khăn và các doanh nghiệp thiếu nhân lực nghiêm trọng, hoạt động kiểm tra và truy quét người cư trú không giấy tờ gần như được nới lỏng.

Khi đó:

• Năm 2020, tỷ lệ người cư trú không giấy tờ đạt 19,3%.
• Năm 2021 tăng lên 19,9%.

Sau khi đại dịch kết thúc và nguồn lao động nước ngoài được bổ sung trở lại, Chính phủ Hàn Quốc ban hành Kế hoạch 5 năm giảm người cư trú bất hợp pháp và tăng cường các chiến dịch kiểm tra, trục xuất.

Theo tác giả, điều này tạo nên nghịch lý khi những người từng được xem là lực lượng lao động thiết yếu trong đại dịch lại nhanh chóng trở thành đối tượng bị xử lý sau đó.

Cuộc sống của những người đã gắn bó hàng chục năm với Hàn Quốc

Bài viết dẫn một nghiên cứu công bố năm 2026 về cuộc sống của 10 người nhập cư cư trú không giấy tờ lâu năm.

Qua đó cho thấy nhiều người đã sinh sống, làm việc và xây dựng cuộc sống tại Hàn Quốc suốt hàng chục năm.

Kobil – 26 năm làm việc tại Hàn Quốc

Kobil đến Hàn Quốc từ năm 1999.

Hiện anh là tổ trưởng bộ phận sơn của một nhà máy sản xuất đồ nội thất và được đánh giá là một lao động có tay nghề cao.

Anh gọi khu công nghiệp nơi mình sinh sống là "khu phố của chúng tôi" và có mối quan hệ thân thiết với chủ cửa hàng, chủ doanh nghiệp cũng như nhiều người Hàn Quốc trong khu vực.

Raju – 35 năm chưa từng rời Hàn Quốc

Raju nhập cảnh vào năm 1991 và đã sống tại Hàn Quốc suốt 35 năm.

Anh từng chứng kiến nhiều đời tổng thống Hàn Quốc thay đổi.

Trong vụ cháy tàu điện ngầm Daegu, Raju đã vận động cộng đồng người cùng quốc tịch quyên góp hỗ trợ nạn nhân.

Gần đây, anh còn chăm sóc một chủ nhà người Hàn ngoài 80 tuổi trong thời gian người này phải phẫu thuật và điều trị.

Vic – Gần 30 năm gắn bó với một nhà máy

Vic đến Hàn Quốc từ năm 1996.

Anh làm việc liên tục gần 29 năm tại cùng một nhà máy.

Ngoài công việc sản xuất, Vic còn tích cực tham gia các hoạt động trong cộng đồng tôn giáo, thường xuyên hỗ trợ những người đồng hương gặp khó khăn.

Theo tác giả, những trường hợp như Kobil, Raju hay Vic cho thấy nhiều người nhập cư không giấy tờ đã trở thành một phần của cộng đồng địa phương, dù về mặt pháp lý họ vẫn chưa được công nhận.

Đề xuất thay đổi chính sách đối với người cư trú không giấy tờ

Bài viết cho rằng Hàn Quốc cần thu hẹp khoảng cách giữa quy định pháp luật và thực tế cuộc sống của những người nhập cư đã sinh sống lâu năm.

Tác giả đưa ra hai đề xuất chính.

Xây dựng cơ chế hợp pháp hóa tình trạng cư trú

Theo đó, Hàn Quốc có thể nghiên cứu một cơ chế cho phép những người đáp ứng đủ điều kiện được chuyển sang diện cư trú hợp pháp.

Tác giả dẫn ví dụ về chương trình Arraigo của Tây Ban Nha.

Đây là chính sách cho phép người nhập cư được cấp tư cách cư trú nếu chứng minh đã có sự gắn bó lâu dài với xã hội thông qua gia đình, việc làm hoặc các mối quan hệ cộng đồng.

Năm 2026, Tây Ban Nha cũng đang thúc đẩy kế hoạch hợp pháp hóa tình trạng cư trú cho khoảng 1 triệu người nhập cư không giấy tờ.

Chính quyền địa phương cần mở rộng dịch vụ công

Ngay cả khi chưa được cấp tư cách cư trú hợp pháp, chính quyền địa phương vẫn có thể xây dựng các cơ chế hỗ trợ để người nhập cư tiếp cận các dịch vụ cơ bản.

Bài viết dẫn ví dụ:

• Padron của Tây Ban Nha, cho phép đăng ký cư trú dựa trên nơi ở thực tế để người nhập cư được sử dụng các dịch vụ công.
• Chính sách Don't Ask Don't Tell (DADT) tại một số địa phương ở Canada, trong đó nhân viên cơ quan công quyền không hỏi về tình trạng nhập cư và không chia sẻ thông tin này với cơ quan quản lý xuất nhập cảnh, giúp người nhập cư tiếp cận các dịch vụ thiết yếu mà không phải lo sợ.

Đã đến lúc nhìn họ như những thành viên của xã hội

Khép lại bài viết, tác giả cho rằng trong bối cảnh Hàn Quốc đang xem xét cải cách chính sách nhập cư, những người cư trú không giấy tờ không nên chỉ được nhìn nhận như đối tượng cần kiểm soát hoặc trục xuất.

Đặc biệt với những người đã sinh sống, lao động và gắn bó với Hàn Quốc suốt nhiều năm, việc được xem xét quyền cư trú và quyền được công nhận là thành viên của xã hội là vấn đề cần được thảo luận một cách nghiêm túc.

Theo quan điểm của tác giả, thay vì chỉ coi người cư trú không giấy tờ là những con số cần giảm bớt, Hàn Quốc cần nhìn nhận họ như những con người đã và đang đóng góp cho cộng đồng. Đó mới là nền tảng cho một chính sách nhập cư mang tính lâu dài và bền vững.

slownews.kr